نخ هایی که در فرآیند ریسندگی مورد استفاده قرار می گیرند به دو دسته ی نخ فیلامنت و نخ ریسیده شده تقسیم می شوند. نخ ریسیده شده در واقع نخ هایی هستند که الیاف طبیعی تهیه می شوند مانند نخ پنبه. اما نخ فلامنت نخی است که با استفاده از الیاف مصنوعی و در طی فرآیند ذوب ریسی تهیه می شود، مانند نخ پلی استر. در این مطب به این سواات پاسخ خواهیم داد: نخ فیلامنت چیست و ویژگی ها و کاربردهای آن چیست؟
نخ فیلامنت چیست
نخ ها به لحظا ویژگی های شان به چند دسته مختلف تقسیم بندی می شوند. مهم ترین آن ها عبارتند از:
- دسته بندی نخ به لحاظ شیوه ی تولید: با در نظر گرفتن این ویژگی، نخ ها به دو دسته ی نخ ریسیده و نخ فیلامنت تقسیم می شوند.
- دسته بندی نخ به لحاظ جنس الیاف: با در نظر گرفتن این ویژگی، نخ ها به سه دسته ی طبیعی، مصنوعی و مخلوط تقسیم می شوند. بخوانید ← الیاف طبیعی یا مصنوعی
نخ فیلامنت (BCF) از پر استفاده ترین نخ ها در صنعت نساجی است. نخ فلامنت از دسته های نازک و بلند نخ تشکیل می شود که دارای لطافت و نرمی است. از مهم ترین ویژگی های آن، حجم بالای نخ و الیاف آن است.
تاریخچه ابریشم مصنوعی
در سال 1710 رنه ای. اف. رئارور، طبیعت شناس و فیزیکدان فرانسوی، امکان ساخت ابریشم مصنوعی را ثبت کرد: «ابریشم فقط یک صمغ مایع است که خشک شده است، آیا ما نمی توانیم خودمان با صمغ و رزین ابریشم درست کنیم؟» رابرت هوک قبلاً در سال 1664 الهام گرفته بود که امکان تقلید از کرم ابریشم را برای ایجاد نخ فلامنت های مصنوعی در نظر بگیرد. اما با این حال، این ایده تا سال 1855 اجرایی نشد. در این سال جورج آودمارس، با الهام از کشف نیترو سلولز توسط فردریش شنباین، نخ فیلامنت های ممتد از محلول موجود در الکل و اتر تولید کرد.
این روش را می توان به عنوان اولین وسیله تبخیری تولید فیلامنت های مصنوعی توصیف کرد. روش فوق شامل تبخیر حلال در هنگام تشکیل فیلامنت است. ولی به دلیل اشتعال پذیری نیترات سلولز و هزینه بالای حلال ها هرگز مورد استفاده قرار نگرفت. در ادامه با پاسخ سوال نخ فیلامنت چیست با ما همراه باشید.
ابریشم شاردونت
ابریشم شاردونت اولین ابریشم مصنوعی بود که به صورت تجاری تولید شد. شاردونت از طریق یک لوله شیشه ای با قطر نازک، محلول داغ نیترات سلولز را در اتر و الکل اکسترود کرد و سپس رشته ها در هوای گرم خشک شده و کشیده شدند. صنعت نیترات سلولز، بیش تر به دلیل قیمت فیلامنت ها که بیش از ابریشم طبیعی بود و خاصیت قابل اشتعال زیاد نیترات سلولز شکست خورد. امام ابریشم شاردونت اولین قدم تجاری برای تولید نخ فیلامنت بود.
در سال های بعد قدم های مهمی در راه رسیدن به ترکیب عالی برای توسعه نخ فلامنت طی شد. اما کشف تری استات سلولز در سال 1869 توسط پاول شوتزنبرگر نیز یک نقطه عطف مهم بود. نتیجه، ایجاد فرآیندی بود که به خشک ریسی معروف است و میتواند سرعت تولید بالاتری نسبت به فرآیند تر ریسی جایگزین داشته باشد.
در دهه های بعدی و قرن بیستم، این صنعت به اشکال مختلف توسعه یافت. اما در هر صورت با استفاده از روش خشک ریسی توجه به الیاف مصنوعی معطوف شد. ثابت شد که این یک مرحله قابل توجه در توسعه نخ فیلامنت مصنوعی است. نخ های رشته ای استات امروز با تکنیک های خشک ریسی تولید می شوند. به دلیل کیفیت یکنواخت، قابلیت رنگ پذیری، قابلیت تطبیق پذیری، آویزش و زیردست، موقعیتش در محدوده پوشاک زنان و اثاثیه منزل را حفظ می کند. در دهه های گذشته یک محدوده رشد عمده برای نخ فلامنت استات مربوط به دسته ی فیلامنت ها بوده که در ساخت فیلترهای سیگار استفاده می شود.
ویژگی های نخ فیلامنت
این نخ از پرکاربردترین نخ های مصرفی است که با نام نخ فلامنت یا BCF هم معرفی می شود. یکی از مهم ترین ویژگی های آن حجم بالای نخ و حجیم بودن الیاف آن است. نخ فیلامنت در اثر گذراندن مراحل مختلف شیمیایی از داخل رشته ساز عبور می کند و طی فرآیند در ماشین آلات ذوب ریسی ساخته می شود. این نخ می تواند به صورت بافته شده یا بدون بافت باشد و به شکل موازی در کنار هم قرار بگیرند. از دیگر ویژگی های نخ فیلامنت می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- نرمی و لطافت: از مهم ترین ویژگی های نخ فلامنت، نرمی و لطافت آن است. این ویژگی شاخصه مهمی برای میزان کیفیت این نخ است.
- استحکام و مقاومت: نخ فلامنت دارای استحکام و مقاومت بسیار بالایی است.
- راحتی و مناسب بودن پوشش: با استفاده از نخ فیلامنت می توان پوشش ها و یا پارچه هایی تولید کرد که نرمی و لطافتی مثل پارچه ساتن را ایجاد می کند. این ویژگی حس خوب و راحتی را به ارمغان می آورد.
- رنگ پذیری راحت: الیاف پارچه هایی که با نخ فلامنت تهیه می شود، از رنگ پذیری مناسبی برخوردارند. این پارچه ها و منسوجات را می توان در رنگ ها و طرح های مختلفی تولید کرد.
- زیر دست مناسب: الیاف نخ فیلامنت به خصوص الیاف پلی استر دارای زیر دست نرم، لطیف و مطلوبی هستند.
کاربردها
نخ فیلامنت در صنعت بسیار پرمصرف است. از نخ فلامنت به صورت خالص یا ترکیبی از دو یا چند الیاف برای تولید انواع پارچه، فرش ماشینی، روفرشی و غیره استفاده می شود. همچنین الیاف فیلامنتی در تهیه پرده، کالای خواب، روتختی، روبالشتی، پرده، دکوراسیون منزل، نخ کاموا، کفپوش، زیراندازها، فیلتر، رومبلی، خامه فرش، موکت، گلیم، پارچه ملحفه هتلی، البسه و پوشاک زنانه، لباس ورزشی، لباس کار و… کاربرد دارد.
قیمت نخ فیلامنت
قیمت نخ فلامنت نیز مثل سایر منسوجات یا پارچه ها به عوامل گوناگون مرتبط است و قیمت متغیری دارد. نخ فلامنت بسته به عواملی مانند رنگ، برند یا کارخانه تولید کننده، نمره نخ، تعداد فیلامنت، الیاف طبیعی یا مصنوعی، جنس الیاف، کیفیت نخ فیلامنت، وارداتی بودن، داخلی بودن یا خارجی بودن الیاف، استاندارد ها، خرید به صورت عمده، نرمی و لطافت، شاخصه های مثبت یا شاخصه های منفی و عوامل دیگر، قیمت متغیری دارد.
انواع نخ فلامنت
این نخ ها را می توان از نظر تعداد به دو نوع نخ تک یا مونو فیلامنت و نخ چند یا مولتی فیلامنت تقسیم کرد. در ادامه به معرفی هر یک از این دو نوع می پردازیم.
- نخ تک فیلامنت: برای تولید آن از یک الیاف فیلامنت استفاده می شود. این الیاف مصرفی نسبتاً ضخیم هستند. برای این نوع از نخ می توان برای مثال به نخ های متالیک، نخ های فاقد خاصیت ارتجاعی، نخ های ماهیگیری، نخ های شفاف کوک، ابریشم و… اشاره نمود.
- نخ مولتی فیلامنت: برای تولید آن از چندین عدد الیاف فیلامنت استفاده می شود.
نمره نخ فلامنت
نمره نخ از ویژگی هایی است که بنا بر عوامل مختلفی مانند کارخانه تولید کننده، ماشین آلات مصرفی تعریف می شود. این پارامتر نخ به دو صورت تکس و دنیر بیان می شود. در نخ فیلامنت ایرانی دنیر کاربرد دارد. نمره دنیر این نخ نیز به ازای هر ۹۰۰۰ متر نخ تولیدی بین ۶۰۰ تا ۳۰۰۰ دنیر است. نمره تکس در هر ۱۰۰۰ متر بیان می شود. مثلا نمره تکس ۱۵۰ یعنی هر ۱۰۰۰ متر نخ ۱۵۰ گرم وزن. بهترین دنیر در این نخ، دنیر ۱۵۰۰ فیلامنت است که کاربردهای بسیار زیادی دارد.
نتیجه گیری
نخ فلامنت از مواد اولیه صنعت نساجی است که از بهترین و مناسب ترین الیاف تهیه می شود و کاربردهای فراوانی در تولید منسوجات و پارچه ها دارد. این نخ در شرکت های نساجی و تولیدی ها بسیار زیادی در داخل و خارج از کشور استفاده دارد. در این مطلب به این سوال پاسخ دادیم که نخ فیلامنت چیست چه انواع و کاربردهایی دارد و چگونه تولید می شود.
منبع: دایره المعارف جامع دوخت: پوشاک، لوازم خانگی، بهترین ابزارها، روشهای گام به گام، پروژههای خلاقانه / نوشته آلیسون اسمیت؛ ترجمه احسان زرینآبادی و محبوبه احمدی.
